Ethem Menderes’in anılarından, 08.11.1957: Samet Ağaoğlu, Şemi Ergin ve Hayrettin Erkmen davetliler, Bayar tehlikeli vaziyette olduklarını, icap ederse diktatörlüğe gideceklerini söylemiş, grup rahatsız. Kemal başka bir yazısında DP’nin o seçimlerde katakulli çevirmeyip seçim sonucu çekilse 27 Mayıs’a gidilmeyeceğini söylüyor, Ergin’in darbeden haberdar olup Menderes’e bilgi vermediğini söylemiyor nedense, Gürsel’le görüşüp teklifi reddetmiş Ergin, olaylara karıştırılmamasını istemiş, neler olacağını söylememiş de. Baktım, Ergin’le Menderes’in anıları basılmamış, oysa Yassıada’daki seyri belirleyen metinlermiş onlar. Sonra, 14.11.1957: Cevat Açıkalın ve Fahrettin Kerim Gökay’la birlikte motordalar, Bayar “icap ederse İsmet Paşa’yı da sehpaya götürmekte hiç tereddüt etmeyeceğini” söylemiş. Şemi Ergin’in anıları da ilginç, 19.06.1958: Riyaseticumhur Muhafız Alayı köşke bir taarruz olduğu zaman hemen emir almalı değil miymiş, bu sebeple BMM’ye değil de reisicumhura bağlanmalıymış. “‘Sanki her gün, herkes reisicumhuru nasıl devirebiliriz, nasıl köşke taarruz edebiliriz diye düşünüyor? İşte devlet adamının kafasına bu evham girdikten sonra artık ondan memleket ve millet adına hizmet beklemeye imkân yoktur. Orda artık yalnız ve yalnız sandalyanın korkusu ve endişesi vardır. İşte Reisicumhur Celal Bayar da kendisini bu ejdere kaptırmış durumdadır. Artık iflah olmaz.’” (s. 183) Refik Koraltan, 31.01.1953: Menderes’e bir zamandır gurur gelmiş, “Artık emruhu emrüküm” neredeyse tek adammış, her şeye hâkim ve sahip rolüne geçmiş, önceki çökenlerin hatalı yolu, artık kimseyi dinlemiyormuş. Şemi Ergin, devam, 1957’de yapılacak milletvekili seçimleri için DP aday listesi hazırlıyor, Ergin denk geldiği genel kurul üyesi Celal Ramazanoğlu’na işlerin nasıl gittiğini soruyor. Menderes listeleri içeride tanzim ediyor, onaylanması için dışarı yolluyor, kurulun reyini almıyormuş, her gün böyle, havanda su dövmece, dostlar alışverişte görsün. Son, Ethem Menderes, 11.06.1958: Başvekil kırıcı mukabele taraftarı, başvekilliği bırakmamak için silaha dahi müracaat edeceğini söylüyor, “bir nevi delilik alameti”. Sözde demokrasi memleket topraklarından içeri girdiğinden beri seçimle sadece iki kez değişmiş iktidar, Kemal’in 1980’lerdeki yazıları bunlar, o güne dek bütün değişimler darbe yoluyla olmuş ki o darbelerin de kimler için yapıldığını darbeden sonra seçilenlerden anlamak mümkün. 12 Eylül’den sonra üç partiye seçime katılma izni, Turgut Özal öne çıkıyor, Batı’yla ilişkileri iyi, ülkeyi liberal liberal yönetecek, asgari demokrasi seviyesini tutturması yeterli. Darbe oluyor, darbecilerden biri büyükelçiyi arayarak bilgi veriyor, büyükelçi televizyonda okunacak bildirilerde mutlaka “demokratikleşme” bahsinin geçmesi gerektiğini söylüyor. En kısa sürede demokratik ortam oluşturulacak, eli kulağındadır, eşikten geçmek üzeredir demokrasi. Kemal’e göre darbesiydi, seçimiydi, güdümlü iktidarın değişmesi hiçbir şeyi değiştirmiyorsa neyin demokrasisi, neyin darbesi. Sarı sendikalar, ezilen işçiler, yoksulluk, kapitalizmin vahşiliğini yumuşatmak için gereken sosyalizm kök salmıyor, salan kökler koparılıp atılıyor, ordudan devrim yapmasını beklemek ne saflık. Demokrasi bekçisi olarak ordu, aynı saflık. “150’liklerin Öyküsü…”nde var, aslında 150 kişi değil, 300’lük ve 600’lük olmak üzere iki defter var. O defterlere isimleri kim, kimler yazıyor, defterleri Meclis’e sunan Ferit Tek daha önce Damat Ferit kabinesinde de bakanlık yapmış. Ali Kemal’in linç edildiği haberi gelince korkanlar soluğu İngiliz Elçiliği’nde almış, yurt dışına kaçan kaçana, sonucu beklemiyorlar. Kemal’e göre Ali Kemal’in durumu “çok hazin”, aslında Ankara’ya götürülüp yargılanacak Ali Kemal, Nurettin Paşa’nın “işgüzarlığı” yüzünden götürülemiyor. Rıza Nur’un anılarında olay: İzmit’e geliyorlar İsmet Paşa’yla birlikte, istasyonda Nurettin Paşa karşılıyor. Yanlarında Fransız Miralay Mojen de var, yürüyorlar, Ali Kemal’i soruyor Rıza Nur, Nurettin Paşa birazdan göreceklerini söylüyor. Görüyorlar, petrol ile yoğrulup yakılmış kül topları alevlerinin ortasında bir sehpa, adamın biri asılmış, uzun beyaz gömlekli, göğsünde “Artin Kemal” yazıyor. Miralay öldürüldükten sonra mı asıldığını soruyor, Rıza Nur utanıyor, yalan söylüyor, doğrudan asmışlar. Sofraya oturuyorlar akşam, Nurettin Paşa ballandıra ballandıra anlatıyor bir de yaptığını, Fransız subaya öldürdükten sonra astığını söylüyor, övünüyor. Rıza Nur’un dediği: “‘Be Nurettin Paşa! Ali Kemal’i buraya Ankara’ya gönderilsin diye yolladılar. Bu bir hukuktur. Ankara’da yargılanacaktı. Orası hükümettir. Sen, hiç hükümet var mı, yok mu önem vermedin. Herifi tut, adamları topla öldürt… Sen bir kumandansın, bu senin görevin mi? Cellat mısın sen? Bu bir cinayettir. Ankara yargılayacaktı, belki aklanacaktı, belki idam edilecekti. Bunlara mahkeme hüküm verir. Siz burada insan öldüremezsiniz. Siz bir cinayet işlediniz. Hem hükümete başkaldırdınız, hem hükümetin tutuklattığı insanı öldürdünüz. Bari böyle çirkin bir cinayeti yabancılardan saklayınız.’” (s. 186) Ordu böyle, İTC’nin ileri gelenleri anayasa nedir bilmiyor, yani öyle görünüyor ki bu memlekette kimsenin hemen hiçbir şeyden haberi yok ama bir şeyler olup duruyor. Devlet düşe kalka yürüyor ama vatandaşına çelmeyi her koşulda takıveriyor, mesela Orhan Apaydın’a pasaport lazım tedavi olması için, yurt dışında sağlığına kavuşacak Apaydın ama devlet pasaport vermiyor, ölüm haberinin altında “Pasaport Yasasında Yumuşama” diye bir haber üstelik, dalga geçer gibi, kaçıncı seviye eziyet bu? Ruhi Su’ya verilmedi, Su öldükten sonra içişleri bakanı geç başvurduğunu söylemiş Su’nun, Aziz Nesin’e verilmemiş, aydınların tepesinde sopa gibi sallanıyor pasaport. “Hasta olmayın, olursanız sınırın ötesinde yaşam var ama sevenlerinize ölümünüzü izletmeyi tercih ediyoruz.” Manzara bugünküyle aynı, Apaydın’ın cenazesinden dönüyor Kemal, Akatlar’da panzer panzer panzer, polis polis polis. Arkadaşına rastlıyor Kemal, artık cenazelerde mi görüşür olduklarını söylüyor. “‘Öyle oldu, ne yapacağız, miting yok, gösteri yürüyüşü yok, hepsinden öte demokrasi yok. Cenazelerde sadece dostları değil, demokrasiyi, özgürlüğü de görür gibi olmuyor muyuz? Baksanıza şu polis sıkılığına!’” (s. 206)
Daha çok mevzu var, Kemal’in Cumhuriyet‘te çıkan yazıları Cumhuriyet için ağır gelmiş olabilir bazen, bu kitaptaki yazılarından devrimci ruh fışkırıyor. “Silaha Sarılmak”a bakıp bitireyim. Çeşitli sebeplerden sarılır insanlar silaha, bazen verildiği için sarılırlar, bazen zorla alırlar ellerine. Irak’ta bir politikacının çok güvendiği komutan tarafından alaşağı edilmesinin hikâyesi başta, ardından “Albay Talat”. İsmet Paşa’nın çok yakınında bulunanlardan işitmiş Kemal, Fethi Gürcan darbe sırasında Çankaya’yı kuşatmış, İnönü hariç ülkenin en üst tayfası orada, Albay Talat’a telefonla ne yapacağını sormuş. “Bırak gitsin!” demiş Albay, haberi alan İsmet Paşa yanındaki Kâmuran Evliyaoğlu’na dönmüş, “Albay şimdi hapı yuttu,” demiş. Dünyanın öbür ucu, Allende. Halk Birliği’ne güveniyor, halk izin vermezse darbe olmaz, oysa kamyoncuların grevi, öfkeli generallerin hazırlıkları, eh, şu dallamaların işleri yani. Salvador Allende’nin yeğeni Pascal Allende’nin verdiği demeç: “‘Bu kadar büyük değişiklikler karşısında zengin sınıf ile ABD emperyalizmi arasında cephe kurulacağını, hazırlıklı olmasını söyledik. Askeri darbe konusunda uyardık. Ama ne yazık ki Salvador Allende hükümeti bize inanmadı. Başkanlık sarayında, elinde silahı, ölü bulunmasının Şili’deki mücadelenin silahla verilebileceği konusunda halkımızı aydınlattığına inanıyorum.’” (s. 212) Kısacası, silahla gelen silahla gider, yumuşak geçişler silahla gelenlerin işi değildir. Devrimi geçtim, demokrasi insanın oturduğu yerden istemesiyle gelmeyecek, sandığa gitmesiyle gelmeyecek, bayram seyran kutlamasıyla gelmeyecek, anti-demokratik güce karşı aynı kuvvetle mukabele ettiğinde gelecek, gelirse.
Kemal’in üslubu diğer köşe yazarlarına göre sert, doğrudan. Edebî niteliği çiğ, dört dörtlük. Bakılsın derim.
